Va nomase académica de númberu a Berta Piñán. El fechu en sí nun me paez mal. La xente reconozla como una bona escritora (otra cosa son les opiniones de cadún, que yo metía enantes a Xandru Fernández) pero nun pienso que se-y heba facer una crítica tan dura como la que-y tán faciendo dellos seutores del asturianismu, por, lo de siempres, opciones polítiques.

 Bien ye verdá, esto hai que lo dicir, que na ALLA nun podemos dexar entrar a ún o a una con ser bon filólogu/a o escritor/a. Fai falta un daqué de compromisu cola llingua y yo, como nun conozo a Berta Piñán nun sé si lu tien.

Con too y con eso, nun quería falar d'esta muyer, sinón de la política xeneral de l'ALLA pa colos académicos de númberu y tal... Anguaño tolos académicos de númberu menos ún (correxíime si m'enquivoco) son asturianos (la esceición ye González-Quevedo) y faise una norma p'Asturies y dende Asturies, cuando'l nuestru idioma ye daqué que degola les llendes d'Asturies con muncho.

Diréis eso de que l'ALLA nun tien competencies fora d'Asturies (y ye verdá) pero tamién ye verdá que podría teneles si les comunidaes autónomes d'Asturies y Castiella y Llión aportaren a alcuerdos, o los estaos español y portugués. Con too, pienso qu'hai que facer una norma pa toos, pasu ente pasu (ensin dexar que'l trabayu normalizador alredor del estándar d'anguaño quede pa prau). La llingua ta viva n'Asturies, menos pa Llión, pero quiciabes más nes tierres de Miranda. ¿Por qué nun se da'l pasu de poner un académicu de númberu Mirandés? ¿Por qué nun se perfila una estratexa a mediu plazu pa que l'ALLA devenga la institución cimera de les lletres mirandeses?

En Miranda nun hai institución, namái qu'una convención ortográfica, en Miranda hai xente mui válido (ún d'ellos foi nomáu académicu d'honor de l'ALLA) Pero... por qué nun se da'l pasu? Tampoco ye que la metá l'ALLA seyan Mirandeses, pero, si hai un llionés por qué nun pue haber un Mirandés? ¿Nun diba da-y muncha proyeición que la nuesa academia presidiérala un portugués de Miranda? En fin, sé qu'hai munchu provincialismu entá (y dellos nun tienne nin vergoña de reconocelo) 

Ayeri taba viendo en Tele-Mandril, la televisión de la esperanza, un programa presentáu pol inteleutual de centru y reformista que ye Sánchez Dragó. Falaben de llibros, y cadún de los que taben ellí apurría la so particular llista de los que consideraba "clásicos" qu'habíen de lleese sí o sí.

Falaron tamién de la lliteratura en llingua castellana y de la rellación ente los escritores d'Europa y los d'América... (Bon alderique pa falar de Miranda y Llión).

Too esto, insomne yo, llevóme a pensar na nuesa lliteratura dende'l puntu de vista d'un llector normalucu o probetayu (he reconocelo, gustaríame lleer más de lo que lleo) y lleo más pel branu que'l restu l'añu. Hai una lliteratura (nun sé si bona o mala) depués de 1981 y podemos falar d'una continuidá: Tolos años hai noveles, tolos años hai llibros de poesía, tolos años hai teatru (d'esto último nun toi seguru) hai una bona riestra de nomes, de nomes conocíos, un sistema de premios (probetayu pero acordies colo que ye la realidá llingüística y alministrativa del idioma) y hasta hai dalgún nome que dacuando trespasa les llendes y traducen a otres llingües (verbigratia Xuan Bello).

Sicasí, habría que pensar si lo qu'hebo enantes del Surdimientu ye una lliteratura a la que merez la pena rendir homenaxe pola so calidá lliteraria o namái que pol fechu de tar escrita na llingua que ta escrita... Nun teo constancia (nun hai constancia) de novela dala fecha enantes del últimu terciu del sieglu XX, y nun mundiu onde esti xéneru ye'l más lleíu y valoráu nun contribui munchu al esporpoye del idioma.

D'otra banda, habría que plantegase si podemos considerar que la lliteratura asturiana (o asturlleonesa, más bien) tien "autores" nel sentíu de persones con bien d'obres nes qu'heba una evolución, nes qu'heba una pluralidá d'escritos y non "dellos poemes escaecíos de dellos escritores".

Marirreguera: Tien 3 poesíes (Pleitu ente Uviéu y Mérida, Dido y Eneas, Hero y Leandro) y 2 pieces de teatru: Diálogu Políticu (inaugura un xéneru mui asturianu) y L'ensalmador. Cuido que tien muncho de simbólico pol aquello de ser el primeru, y que tien calidá... pero nun tien bayura.

Bernaldo de Quirós tien namái qu'un poema. Esos son los nuesos barrocos...

Según la recopilación fecha equí: http://www.cavedaynava.org, cuido que namái podemos falar d'autores de verdá: de Teodoro Cuesta, García Rendueles, Pin de Pría y pocos otros... Yo d'eses, recomiéndovos la que pa min (masque seya de tema relixosu) ye una de les meyores poesíes escrites n'asturianu de la hestoria que ye "Refugium Peccatorum"---> http://www.cavedaynava.org/refugium.txt .

D'otra banda, quixera tiravos el guante:

1. - ¿Cuál o cuálos son pa ti los autores (si ye que los hai) más importantes de la lliteratura asturiana y que se puen equiparar a Cervantes, Molière, Victor Hugo, Dickens, Poe, Stevenson, Shakespeare, Tolstoi, Puxkin o Dostoievski (si ye que los hai)?

2. - ¿Qué obra fecha n'asturianu enantes del Surdimientu "ha lleese" pola so calidá ya importancia?

3. - ¿Hai dalguna obra escrita n'asturianu -enantes del surdimientu- que mereciere que'l mundiu la conociera y la punxere a la vera d'otros clásicos?

 Pídovos que nun vos dexéis cegar pol amor patrióticu...

Ente mamar polles a los políticos (con escasu éxitu), y poner bombes nos edificios del PP y del PSOE (con escasu éxitu tamién)... ¿Hai manera de da-y un reblagu al confliutu llingüísticu y facer qu'avance la cosa?

Va tiempu había un home... llamábase Gandhi... inventara métods democráticos bien efeutivos...

Voi dexar ún de los cancios que más me presten, llámase Garota de Ipanema (La Moza d'Ipanema) que ye un barriu "de bon ver" de Rio de Janeiro (Ríu de Xineru :P)

Foi mui famosa (de xuru vais conocela) y tien versiones n'inglés polo menos... (sona bien, pero non tan melguera como en portugués), pena que nun heba versión asturiana... O, meyor, pena que nun heba esta clase de música n'asturianu.

¿Costó reconocelo dellos segundos eh?

La realidá ye representativa, y un mapa nun dexa de ser una proyeición d'una realidá, que s'interpreta y se representa según la cultura propia; por exemplu, n'Europa tenemos por vezu representar el Norte Arriba, y facer mapes a vista páxaru; al tiempu que n'otres cultures faenlos horizontales. Poro, nós tenemos el conceutu de llende como una raya fina, y non como una fastera que nun ye de naide, como pasaba na Edá Media o pasaba n'otres cultures.

Pa la construición nacional, la construición d'un proyeutu de nación, faise perimportante l'estudiu de los mapes, y el cómo los mapes xueguen un rol importante na escena política.

Los guah.es reconocen mapes de comunidaes autónomes en colexu, hai partíos qu'usen el mapa del país como referencia (PAS-URAS, por exemplu)  y naide nun pue dicir que'l mapa xuega, mesmo que llingua, bandera o himnu (y cuasi hasta más) un papel importante na representación de la realidá.

Munchos asturianos nun visitaron enxamás L.lena o A Veiga, y toos saben que ye parte del país porque lo pon nun mapa. Puen defendete con uñes y dientes l'asturianidá d'estes dos poblaciones magar que nun les vieren "in situ" enxamás. Tal ye'l poder d'una construición como un mapa.

Fasta equí, nun dixi nada que nun se supiera. Agora, lo que yo quiero analizar, ye si la grandor d'esi mapa influi na perceición de superioridá-inferioridá d'una comunidá. Pa mio idea, influi y muncho. Por exemplu, los catalanes, los pancatalanistes más bien, usen un mapa enorme de Cataluña, Valencia, Baleares y parte d'Aragón y Francia y un pueblu de Cerdeña, un mapa equiparable al de Portugal n'estensión y que degola les proyeiciones d'anguaño. En Galicia, el nacionalismu esiste, pero ye mui pequeñu (en comparanza con Euskadi o Cataluña) y pue que seya en parte por nun ser o nun proyeutar un mapa tan grande. Sicasí, l'emplegu del argumentu lusista, pue averar a esta realidá a una imaxe de grandor, que ye la qu'interesa.

En Euskadi, mesno nos carteles d'Euskal Presoak Euskal Herria, que nel propiu nome-patria que vindica'l nacionalismu "Euskal Herria", preséntase al país de los vascos como daqué que pasa perriba les llendes d'estaos y de provincies y comunidaes autónomes.

Córcega tienlo fácil con un mapa que refuerza la insularidá, poro, la singularidá, mesmo que Canaries.

Andalucía, que nun tien más llingua que la Castellana, tien un movimientu presente nel parllamentu y la vida pública por mor d'un territoriu que compite mano a mano con Portugal.

Miranda ye enana, una comarca, y nun tien nacionalismu nin embrionariu siquier.

Escocia ye más grande que Bélxica, y amás féxose la película de Braveheart (vuelvo al artículu de los mitos), poro el nacionalismu desendolcóse.

Irlanda ye llibre por ser una islla, non por ser celta, celtes hai munchos, pero islles celtes namái qu'esta.. y la de Mann, que ye como MIranda, pequeña.

Quebec ye mayor qu'Uruguai, Paraguai, asemeyáu a Bolivia y más grande que la mesma Francia. Hai nacionalismu.

En bien de países de Yugoslavia, medró'l nacionalismu nel mesmu momentu en que Serbia perdió en grandor territorial. El Kosovismu, nun ye más qu'albanesismu, y Albania yera grande en comparanza.

Flandes ye media Bélxica, y si consideramos Holanda+Flandes ye muncho mayor.

Lo dicho. Los mapes xueguen un papel mui importante na construición nacional, un mapa, dizte lo grande que yes en comparanza col mundiu. Dizte lo grande que yes en comparanza col vecín, dizte lo asilláu que tas (si yes islla, por exemplu) y bien d'otres coses.

La defensa d'un mapa d'España como'l que ponen cuando dan "El Tiempo", nun dexa de contribuyir a eso, pos nun ye casual que na TV3 (Televisión Catalana) dean el tiempu del restu de países catalanes col mapa d'ellos ehí.

Poro, faise necesario plantegar el mapa d'Asturies. Nun se pue reivindicar la nación más pequeña d'España (Principáu d'Asturies < Galicia < Galicia con anexones < Euskal Herria < Cataluña < Paisos Catalans) Fai falta facer un mapa d'Asturies atractivu, un mapa que tresmita non una inferioridá en comparación colos otros territorios sinón facer un proyeutu de país. Poro, precísase afitar un mapa aceutáu por tol nacionalismu (d'esquierdes, de dreches, del partíu d'Abel, del partíu de Caín...etc), un mapa unívocu (non cada ún facer el de so), col enfotu de reclamar qu'ASturies ye daqué que trespasa les fronteres (o la Confederación Panastur o lo que seya). Nun quiero dicir qu'heba qu'anexonase llión o cantabria o miranda, n'absoluto, sinón vender una proyeición de nación que supere les llendes d'anguaño y tresmita una imaxe que refuercie l'autoestima, que nun se pue vender siendo'l "mapa nacional" más pequeñu que se propón (mesmo Aragón ye más grande) 

Un país nun ye nada ensin los sos mitos, ensin les sos lleendes, ensin la so hestoria y los sos héroes. Un proyeutu de país (abiertamente nacionaliegu o non) precisa d'estes coses pa construyir un imaxinariu míticu qu'axunte a los miembros d'esa comunidá nacional.

Programes de dibuxos na TV que marquen a xeneraciones, o non de dibuxos, contribuyen a facer y llevantar esi imaxinariu, y ye un pegollu perimportante de la construición nacional que nun hai qu'escaecer. Sicasí, pa contribuyir con fuercia a esta idega, fai falta esparder unos mitos, unes lleendes una hestoria (inventada o non, esaxerada o non) que contribuya a esti fin.

Fai falta, quiciabes, una Gran Hestoria d'Asturies escrita dende'l puntu de vista nacionaliegu (ensin dexar de llau'l rigor y cayer na fabricación de fábules), pero faciendo por que rescamplen nella los personaxes que contribuyan a la formación d'esi imaxinariu nacional. Los catalanes tienen a Jaume I, los franceses a Jeanne d'Arc, a Charles de Gaulle, a Carlomagno, los españoles/castellanso al Cid...

Asturies nun ye diferente, nun tien nin más nin menos héroes qu'otres comunidaes nacionales, los tien, tien xente que fexo llogros similares, pero polo que seya nun se los pon de relieve: Belarmino Tomás, Aida Lafuente, tienen ingredientes a esgaya pa constituyir referentes de comportamientu modélicu y ser héroes del sieglu XX: Pero fai falta que la drecha asturiana fine por aceutalos (Nel PAS nun finen por aceutalos).

Nun se pue facer un proyeutu nacionaliegu basáu en Xovellanos, Xovellanos ye un inteleutual, un referente de pensamientu y de teoría y práxis política, pero nun ye un héroe, nun mos engañemos, nun s'avera a esi gran referente a esi "Ché Guevara", Lenin, Rosa Luxemburgo (tamién les ideoloxíes, non sólo les patries, tienen héroes)...

Pero Montesquieue, Marx, Rousseau nun son héroes. Nun ye héroe Xose Lluis García Arias, Xuan Xosé Sánchez Vicente, Xovellanos nin Xuan Bello (arriendes que los héroes siempres lo son a posteriori). Ye quiciabes un erru del nacionalismu asturianu, tan centráu na defensa del asturianu como llingua, que tuvo que tirar de persones con "auctoritas" como Xovellanos y bien d'otros pa construyir el so pensamientu y un poco menos de persones con "potestas"...

Falando de "Potestas", vienme a la mente Gonzálo Peláez... podría ser otru héroe, quiciabes tien él munchos de los atributos, aínda Don Pelayo, que paez que mos lu roben pero ye de nueso... Con too y con eso, los héroes han ser asumíos pola coleutividá, non poles élites, y equí, n'Asturies, les élites nun tamos d'alcuerdu n'asumir a naide nin mos esmolecemos por esta clas de coses que, de siempre, finen por facer un país...

 Naguo por un Bolívar, un Lénin, un Ché Guevara, una Jeanne d'Arc, un Cid, un Garibaldi... un héroe tráxicu que faiga por esparder el nacionalismu y da-y una idea más simbólica. Pa unes coses somos mui románticos y pa otres nada... lo que son les coses. 

Como dixi, dibeis tener noticies de mio tocante a Miranda. Güei 17 d'abril, inaugúrase un blogue astur-mirandés col enfotu de (nun futuru, y si hai candidatu/a) abrilu a collaboraciones lleoneses. El blogue, ta claro, busca tender pontes ente los dos países qu'empleguen una mesma llingua, que, por mor d'una ortografía fecha d'espaldes unos pa colos otros, munches veces ye difícil de pescanciar, poro, esperamos qu'esti blogue axunte aínda más a les dos comunidaes polítiques que nun dexen de ser una mesma comunidá llingüística.

http://nunhaimas.blogspot.com

Va tiempu, falaba con una amiga mía que-y presta l'inglés pola vida, y dicíame que lo que más-y gustaba d'una llingüa, nun yeran les pallabres, sinón les espresiones propies d'una llingua "Look for" por exemplu y eses perífrasis como la de "nun ser quien a" n'asturianu o bien d'otres.

He da-y la razón, y ye que les espresiones propies ye lo que-y da un tastu estremáu a una llingua, ye lo que mos fai ver que nun ye que "jerga" (castellanu) o "xiria" (Portugués) n'asturianu seyan "xíriga", non, ye qu'hai espresiones propies...

Prestaríame qu'ente toos fixéremos lo posible por rescatales del escaezu pa onde s'empobinen. El nome d'esti blogue emplega una d'eses espresiones que nun tienen traducción direuta (nun sé a portugués, pero n'español lo más asemeyao a "echar la llingua a pacer" ye "hablar al sabor de la boca")

Entamo yo'l llistáu col deséu de que la xente lu siga: Nun pongáis les miles que vienen nel DALLA, namái les qu'usáis o sentistis usar dacuando... :-) y penséis que nun coinciden coles castellanes.

Echar la llingua a pacer, Nun ser quien a..., A cara perru, Cayer del ñeru, a cuentu risa,  llingua sacavera, tar como un merucu (fríu), axúntase la fame cola gana de comer, tar como una maniega, tar como un cestu, sacar los pies del cestu, ver les oreyes al llobu, andar los mures en caxón, dar en focicu, tar de focicos, meter el focicu, tener la boca como un payar, dexar daqué pa prau,  dir/tar de pingu, mandar a ver la ballena, veles venir, cielu la boca, tener un furacu en bolsu, cara pote (esta nun sal nel DALLA: yo sentíla como "Poner cara inespresiva-enfurruñada"), facer l'osu, ver al osu, facer un cutu qu'escarabaya'l pelleyu, más ruin que la fame, alzar el pendín, saber más que les curuxes, como la curuxa,  poner pingando, tar pingando, como en casa güelu, cagar en focicu, tar fechu una llaceria, poné-y portielles a la mar, nun tener un día con otru, llantar na cara, dar col culu tres les ruedes, ser fueu en culu, De mano, dar en duro, a cuentu risa, mexar y nun echar gota, díi de gües (1250 m2),

Hai más, punxi namái que los qu'oyí dalguna vegada y se m'ocurríen agora... 

La nuesa llingua ye melguera, y ello ye que paez que mos reimos de la estadística, nun conceyu de 20.000 habitantes como'l de Miranda del Douro faen cancios como esti d'un altor qu'ún nun espera nuna sociedá tan pequeña...

 Toi duldando ente Rapazica y Seique non.... :-) qué pena que nun hai festival d'asturianu internacional...

Vien ceo vais tener noticies de min y d'eses tierres de Miranda...

Esta semeya, perillustrativa, apaez güei na portada de LNE.ES; y fai referencia a la promesa del cargu del Presidente del Gobiernu d'España énte'l rei y delles autoridaes.

Paez que tamos avezaos a esti tipu de semeyes, pero ye bien fácil d'atopar un daqué de raro, d'anacrónico, de terrible...

ZP promete'l cargu delantre d'una cruz católica que ta pente medies de la Constitución y... esi otru llibru (Sedrá una biblia?). Nun dexa de ser hipócrita pal presidente supuestamente (puerca mentira) azote de la ilesia y que supuestamente da-yos caña a los obispos (puerca mentira tamién). Pero, sacante'l fechu d'hipocresía nel fechu de qu'esti home prometa énte una cruz (y d'esquizofrenia, porque lo normal diba ser xurar), esmolezme'l fechu de que nun supuestu estáu aconfesional (que non llaicu), tea presente una cruz na toma de posesión d'un presidente.

Por qué preside una cruz esti actu? Por qué la cruz ta asitiada nel centru de la mesa, perriba la Constitución y "eso otro"? Ye qu'España y Dios tán perriba la llegalidá vixente? Poques ocasiones más solemnes que'l nomamientu d'un xefe de gobiernu son más importantes na vida d'un estáu, nun dexa de ser illustrativo qu'ésta tea presidida pola cruz...

Vaya socialismu!