¿Hai LLiteratura enantes del surdimientu?
Ayeri taba viendo en Tele-Mandril, la televisión de la esperanza, un programa presentáu pol inteleutual de centru y reformista que ye Sánchez Dragó. Falaben de llibros, y cadún de los que taben ellí apurría la so particular llista de los que consideraba "clásicos" qu'habíen de lleese sí o sí.
Falaron tamién de la lliteratura en llingua castellana y de la rellación ente los escritores d'Europa y los d'América... (Bon alderique pa falar de Miranda y Llión).
Too esto, insomne yo, llevóme a pensar na nuesa lliteratura dende'l puntu de vista d'un llector normalucu o probetayu (he reconocelo, gustaríame lleer más de lo que lleo) y lleo más pel branu que'l restu l'añu. Hai una lliteratura (nun sé si bona o mala) depués de 1981 y podemos falar d'una continuidá: Tolos años hai noveles, tolos años hai llibros de poesía, tolos años hai teatru (d'esto último nun toi seguru) hai una bona riestra de nomes, de nomes conocíos, un sistema de premios (probetayu pero acordies colo que ye la realidá llingüística y alministrativa del idioma) y hasta hai dalgún nome que dacuando trespasa les llendes y traducen a otres llingües (verbigratia Xuan Bello).
Sicasí, habría que pensar si lo qu'hebo enantes del Surdimientu ye una lliteratura a la que merez la pena rendir homenaxe pola so calidá lliteraria o namái que pol fechu de tar escrita na llingua que ta escrita... Nun teo constancia (nun hai constancia) de novela dala fecha enantes del últimu terciu del sieglu XX, y nun mundiu onde esti xéneru ye'l más lleíu y valoráu nun contribui munchu al esporpoye del idioma.
D'otra banda, habría que plantegase si podemos considerar que la lliteratura asturiana (o asturlleonesa, más bien) tien "autores" nel sentíu de persones con bien d'obres nes qu'heba una evolución, nes qu'heba una pluralidá d'escritos y non "dellos poemes escaecíos de dellos escritores".
Marirreguera: Tien 3 poesíes (Pleitu ente Uviéu y Mérida, Dido y Eneas, Hero y Leandro) y 2 pieces de teatru: Diálogu Políticu (inaugura un xéneru mui asturianu) y L'ensalmador. Cuido que tien muncho de simbólico pol aquello de ser el primeru, y que tien calidá... pero nun tien bayura.
Bernaldo de Quirós tien namái qu'un poema. Esos son los nuesos barrocos...
Según la recopilación fecha equí: http://www.cavedaynava.org, cuido que namái podemos falar d'autores de verdá: de Teodoro Cuesta, García Rendueles, Pin de Pría y pocos otros... Yo d'eses, recomiéndovos la que pa min (masque seya de tema relixosu) ye una de les meyores poesíes escrites n'asturianu de la hestoria que ye "Refugium Peccatorum"---> http://www.cavedaynava.org/refugium.txt .
D'otra banda, quixera tiravos el guante:
1. - ¿Cuál o cuálos son pa ti los autores (si ye que los hai) más importantes de la lliteratura asturiana y que se puen equiparar a Cervantes, Molière, Victor Hugo, Dickens, Poe, Stevenson, Shakespeare, Tolstoi, Puxkin o Dostoievski (si ye que los hai)?
2. - ¿Qué obra fecha n'asturianu enantes del Surdimientu "ha lleese" pola so calidá ya importancia?
3. - ¿Hai dalguna obra escrita n'asturianu -enantes del surdimientu- que mereciere que'l mundiu la conociera y la punxere a la vera d'otros clásicos?
Pídovos que nun vos dexéis cegar pol amor patrióticu...
Tags: lliteratura
Esbilla | 
del.icio.us
¿¿Marirreguera "nun tien bayura"?? Mamina...
Esiste una novela escrita nos años 30 dafechu n'asturianu espublizóla trabe nos noventa, nun recuerdo'l nome.
Non, nun la tien. Remítome al enllaz...
Igual sí la tien, pero yo desconózola. Nun vi más obres d'él qu'eses que tán ehí.
Al segundu: Prestaríame conocer el títulu... si ye verdá :| ¿Sábese de que falaba?
Hola,
La novela en cuestión llámase La molinera de la Llosaya de César Rubín, un mierense que morrió va malpenes dos o tres meses.
Yo nun pueo opinar porque nun la llei. Equí vos va la sinopsis de trabe.org:
Inédita dende 1935, La molinera de la Llosaya fala a la vez d'un tiempu pasáu, míticu, nel que les xanes poblaron les cueves y los ríos d'esta tierra, pero tamién de los valores humanos que se caltienen siempre: 1'amor, la bravura, la palabra... A Aura, la molinera de La Llosaya, la cenicienta del molín, preténdenla varios mozos, pero namás ún va ser quien a conquistar el so corazón, y nin tan siquiera'l Señor de Valmurián, ricu y poderosu, romperá'l fechizu del amor. César Rubín nació en 1920 na Fayosa, Mieres. Escritor autodidacta y mui precoz, escribe tanto en castellán como n'asturianu. En 1991 publica La'rmita del Portal, una novela de 1946 que taba inédita, como la mayor parte de la so amplia obra.
Bueno, la mio humilde opinión ye que la lliteratura pre-Surdimientu tien un valor incalculable como fonte de la llingua y semeya de lo que realmente se falaba (val pa contrastar los inventos bableros) y un valor lliterariu relativu, teniendo en cuenta que los autores salíen d'un pueblu campesín (tampoco hai munchos grandes autores asturianos en castellán, y los que hai son del Establishment, mayormente cures y burgueses).
Ónde atopar perlines y corales:
-L'alborá de los malvises (y cola alvertencia de qu'a Constantino Cabal tamién lu acusaben d'inventar el bable. Son poeminos d'amor que raspien colo empalagoso pero dalgunos mui guapos.
-La fonte del cai (namái pol poema Ribeseya que canta agora Felpeyu y por descubrir qu'hubo un tiempu en que se dicía "espantible" o "les ascues dormilientes del llar del corazón")
-La obra d'Enrique Pérez Álvarez. Hai una coleición publicada pola ALLA na llibrería facsimilar, porque los sos relatos y poemes solo se publicaron na revista del centru asturianu de Buenos Aires (yera emigrante) ente los años 40 y 70.
-Un llibru tituláu Someyaduras publicáu por Trabe l'añu pasáu, de Ramón Morán, un médicu republicanu represaliáu. Siento dicir que los meyores poemes tán en castellán o mezclando dambes llingües, pero ufierta una visión mui interesante de la Asturies de los años 20 y 30, anque tamién ye verdá que los más de los que tan n'asturianu van pela vena de poesía monologuera-chanciega
Tampoco hai qu'escaecer el valir de la lliteratura como testigu del so tiempu, que nos val pa saber cómo yera l'Asturies d'antañu (y la llingua, repito). Sólo por ello paga echái una güeyada.
Bueno, nun m'enrollo más. Préstame muncho que saques el tema
¡¡Munchísimes gracies!!
Voi entamar a facer llamaes que quiero faceme con esa novela yá mesmo!
:-)
La verdá que l'únicu contautu que tuvi cola lliteratura pre-surdimientu ye esa páxina qu'apurrí enantes... y pela que me presta dir dacuando (eso y llibros de testu-uiquipedia, porque nes llibreríes hai poco d'eso sacantes el llibru de Caveda y Nava)
La mio innorancia ye manifiesta en tolos temes (nunos más que n'otros) y mui especialmente na lliteratura... Agradezo les correiciones y remítome al títulu del blogue
:-)
Depende de los criterios a siguir.
Dende'l puntu vista del calter asturianu, manera de ser, etc. Marirreguera ye maestru.
Dominando la llingua tenemos estilos estremaos como Acebal o Cuesta.
Lliterariamente Pin de Pría o Galo escriben bien curioso. Pachín de Melás espeya la vida de los nuesos antepasaos rurales con paisaxes bien emotivos.
Sobre la nuestra lliteratura clásica siempre s'echó cuchu, refugóse. Miániques qu'hai puxarra, pero tamién trabayos que nun desmerecen a los d'otres lliteratures del so tiempu.
Insisto y ye importante: tenemos un calter determináu y hai que poner procuru al ver por qué nos guiamos pa enxuiciar.